İş ve İşçi Sağlığı

Ankara Risk Analiz  – Türk OSGB
www.turkosgb.com
bilgi@turkosgb.com
0501 2081797
ankarariskanaliz

İŞ GÜVENLİĞİ VE İŞÇİ SAĞLIĞI

ALAN Tüm Alanlar
DAL/MESLEK Tüm Meslekler
MODÜLÜN ADI İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı
MODÜLÜN TANIMI İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği, tüm alanlar için geçerli olan
mesleği ne olursa olsun tüm bireyler için gerekli ortak
becerilerdir.
SÜRE 40/32
ÖN KOŞUL 9. Sınıfı tamamlamış olmak.
YETERLİK
İşçi Sağlığı mevzuatına uymak ve iş güvenliği önlemlerini
almak
MODÜLÜN AMACI
Genel Amaç
Bu modül ile işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili temel
kuralları uygulayabileceksiniz.
Amaçlar
1. İşyerinde güvenlik önlemlerini alabileceksiniz.
2. Meslek hastalıklarına karşı güvenlik önlemlerini
alabileceksiniz.
3. İşyerinde olabilecek kaza ve yaralanmaların sebeplerini
kavrayarak gerekli tedbirleri alabileceksiniz.
4. İşyerinde çıkabilecek yangınlar için önlem alabilecek ve
gerekli müdahaleyi yapabileceksiniz.
5. İş kazaları sonrasında hukuki işlemleri
yürütebileceksiniz.
6. İşçi sağlığı ile ilgili iş hukuku mevzuatını
kavrayabileceksiniz.
EĞİTİM ÖĞRETİM
ORTAMLARI VE
DONANIMLARI
Ortam:Atölyeler, sınıf, işletmeler, kütüphane, ev, bilgi
teknolojileri ortamı vb. kendi kendinize veya grupla
çalışabileceğiniz tüm ortamlar.
Donanım:Duvarlardaki asılı güvenlik kuralları, levhalar,
projeksiyon, tepegöz, bilgisayar, televizyon ve vcd dijital
kayıt cihazı, öğretim materyalleri.
ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME
Modülün içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra,
verilen ölçme soruları ile kendi kendinizi
değerlendirebileceksiniz.
Öğretmen, modül sonunda size ölçme teknikleri uygulayarak
kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir.
AÇIKLAMALAR1
GİRİŞ
Sevgili Öğrenci,
Bu modül, işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili temel kavramları, işyeri güvenliğini ve
iş güvenliğini tehdit edici unsurları, meslek hastalıklarını, kaza ve yaralanmaları, yangını, iş
kazalarında yapılacak hukuki işlemleri ve iş güvenliği mevzuatını anlatmaktadır.
Çalışma hayatında, Atölye ve laboratuar uygulamalarında iş kazaları ile
karşılaşmamanız için, aynı zamanda çalıştığınız ortamda istemeyerek oluşan
olumsuzluklarda fert olarak hukuki sorumluluğunuzun farkında olabilmeniz için bu modülü
başarıyla tamamlamanız gerekmektedir.
İş kazaları ve meslek hastalıkları, gerek insanî ve toplumsal bakımdan, gerekse
ekonomik bakımdan çok önemli bir sorundur.
Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO-International Labour Organization) tespitlerine
göre kazaların, genellikle yalnızca ℅ 2’si korunması mümkün olmayan kazalar olup, ℅ 98’i
genel olarak korutulması mümkün olan kazalardır.
Yukarıdaki araştırma sonucu da bu modülün önemini çok güzel vurgulamaktadır.
Modüler eğitim yeni bir anlayışı da beraberinde getirmektedir, gelişigüzel yapılan
üretim, yerini ortaya çıkan ihtiyaçlara cevap verebilecek, çağdaş eğitim yöntemleriyle
yapılan üretime bırakmak zorunda kalmıştır.
GİRİŞ2
ÖĞRENME FAALİYETİ-1
İşyerinde güvenlik önlemlerini alabileceksiniz.
Büyük bir işletmeye gidiniz ve iş yerinde ne gibi güvenlik önlemleri alındığını
araştırınız. Bilgi edinip ve sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız.
1. İŞYERİ GÜVENLİĞİ VE TEHDİT EDİCİ
UNSURLAR
1.1. İş Güvenliğinin Tanımı
İşçilerin iş kazalarına uğramalarını önlemek amacıyla güvenli çalışma ortamını
oluşturmak için alınması gereken önlemler dizisine İş Güvenliği denir.
1.2. İş Güvenliğinin Önemi
Dünyada ve ülkemizdeki sanayileşmeye ve teknolojik gelişmelere paralel olarak
özellikle iş yerlerinde çalışan kişilerin güvenliği ile ilgili bir takım sorunlar ortaya çıkmıştır.
Bir takım tedbirleri önceden alarak iş yerlerini güvenli hale getirmek gerekmektedir.
1.3. İş Güvenliğinin Amacı
 Çalışanlara en yüksek sağlıklı ortam sunmak,
 Çalışma koşullarının olumsuz etkilerinden onları korumak,
 İş ve işçi arasında mümkün olan en iyi uyumu sağlamak,
 İşyerlerindeki riskleri tamamen ortadan kaldırmak ya da zararları en aza
indirebilmek,
 Oluşabilecek maddi ve manevi zararları ortadan kaldırmak,
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
AMAÇ
ARAŞTIRMA3
 Çalışma verimini artırmak
1.4. İşçi Sağlığı
Bütün mesleklerde çalışanların sağlıklarını sosyal, ruhsal ve bedensel olarak en üst
düzeyde tutmak, çalışma koşullarını ve üretim araçlarını sağlığa uygun hale getirmek,
çalışanları zararlı etkilerden koruyarak işin ve çalışanın birbirine uyumunu sağlamak üzere
kurulmuş bir tıp dalıdır.
 İş Yeri Düzeni ve Bakımı (Temizlik):İşyerinin iyi bir şekilde düzenlenmesinin
o iş yerinde çalışanların moralini yükselttiği, işin verimini arttırdığı ve çoğu iş
kazalarını önlediği bilinen bir gerçektir.
Her iş yerinin tertip, düzeninin iyi olması ve bu hâlin devamlı kalmasını
sağlayıcı bir plân ve program bulunmalıdır. Bunun için düzensizliği yaratan
sebep ve şartlar giderilmeli, belli bir düzen kurulmalı, sonra da bu düzenin
devamı günlük takip ve kontrollerle sağlanmalıdır.
Bir iş yerinde temizlik, düzen iş kazalarının çoğunu önleyen önemli bir etkendir.
Kurulu düzenin ve arzulanan temizliğin yeterli ve devamlı olması yapılacak
günlük çalışma ve kontrollerle mümkündür. Günlük çalışmalarla aşağıdaki
yerlerde ve hizmetlerde düzen ve temizliğin sağlanmış olması morali yükseltir,
verimi artırır.
Bunun için;
 Çalışan takım, tezgâh ve makine, işin tamamlanmasından sonra mutlaka
temizlenmelidir, kullanılan aletler yerine konmalıdır.
 Çalışma sırasında çalışılan alanın ve çevrenin kirlenmesine engel
olunmalı, bu alanlar mümkün olduğu kadar temiz tutulmalıdır.
 İş yerlerinde temizliği en iyi şekilde yapabilecek vasıflara sahip temizlik
araç ve gereçleri bulundurulmalıdır (saplı süpürge, kürek, paspas, fırça,
elektrikli süpürge ve parlatıcılar gibi) iş yeri özelliğine göre deterjan, özel
ilâç vb. temizlik araç ve gereçleri de bulundurulmalıdır.
 İş yerinin içinin yanı sıra dış çevre temizliğinin de yapılması gerekir.
 İş artıkları ve çöplerin toplanarak ortamdan uzaklaştırılması için gerekli
tedbirler alınmalıdır.
 Çalışanların kayarak düşmelerine sebep olabilecek yağ, mazot gibi petrol
ürünleri ile karpuz, kavun, muz vb. kabuklu yiyeceklerin hemen
temizlenmesi gerekir.
 Özellikle gıda maddelerinin üretildiği iş yerlerinde tüzük ve
yönetmeliklerde belirtilen temizlik kurallarına mutlaka uyulmalıdır. Bu
gibi iş yerlerinde fare, böcek vb. zararlı hayvanlara karşı yeterli ilâçlama
yapılmalıdır.4
 Çalışanların temizlik kurallarına sürekli uymalarını sağlamak için basılı
broşür yayımlanması ve uyarıcı levhaların iş yerlerinin görülür
kısımlarına asılması gerekir.
 İş yerlerinde yatakhane, yemekhane, banyo, duş, wc. vb. yerler ile sosyal
faaliyetlerin yapıldığı toplu olarak bulunulan yerler çabuk kirlenebilen
yerlerdir. Bu gibi yerlerin temizliğine dikkat edilmelidir.
 Temizlik ve tertip kurallarına uymayanlar ikaz edilmeli gerekirse
sorumlulara bildirilmelidir.(Resim 1.1 )
Resim 1.1: Sol üstteki resimde olan malzemelerin aynıları sağ üstteki resimde de var.
(Fark temizlik ve düzende)
 El Aletleri Bakımından:İş yerlerinde elektrikli alet ve makinelerin dışında el
becerisine dayalı olarak kullanılan aletler, el aletleridir. Özellikle küçük iş
yerlerinde meydana gelen iş kazalarının hemen çoğu el aletlerinin iyi
kullanılamaması veya aletlerin kullanılamayacak şekilde arızalı ve yıpranmış
olmalarından kaynaklanmaktadır.
El aletlerinin kullanılması sırasında meydana gelen iş kazalarına karşı
alınabilecek tedbirler şöyle sıralanabilir:
 Yapılacak işe uygun alet seçilmelidir.
 Aletler temiz tutulmalıdır. Onları kullanmadan önce kontrol edip, vurma
aletlerinin başları mantarlaşmış veya çapaklaşmışsa, bunları taşlanıp
tamir edilmelidir.
 Sapları kıymıklaşmış, kırılmış veya gevşemişse, aleti kullanmadan önce
bunlar değiştirilmelidir.
 Her aletin kendine ait depolama yeri olmalıdır. Aletler yerlerine
konulmalı, çalışanların veya başka birisinin üstüne düşebilecek veya
ayağına takılabilecek bir yerlere bırakılmamalıdır.
 Özellikle keskin ve sivri uçlu olan aletleri ceplerde taşımak tehlikelidir.
Bu nedenle bir alet çantası kullanılmalıdır.
 Herhangi bir el aleti üstüne gereğinden fazla basınç veya kuvvet tatbik
edilmemelidir.
 Parçaların fırlamasına sebebiyet verecek yontma ve buna benzer diğer bir
işi yaparken emniyet gözlüğü kullanılmalıdır.
 El aletleri sürekli bakım isteyen aletler olduğu için hemen her işin
başlangıcında ve bitiminde bu aletlerin sağlamlığı kontrol edilmelidir.5
 Tezgâh üzerinde sadece gerekli olan takım ve aletlerin bulundurulmasına
ve bunların belirli yerlerde olmasına özen gösterilmelidir. (Örneğin;
tezgâh üzerinde, ölçme ve markalama aletleri bir bölümde, kaba aletler
başka bir bölümde, sürekli ve ara sıra kullanılacak olanlar ise farklı
yerlerde bulundurulmalıdır.)
Atölyelerde Bulunan El Aletleri
o Kesici aletler,
o Vurma aletleri,
o Sıkıştırma aletleri,
o Ölçme ve kontrol aletleri,
o Markalama aletleridir.
Resim 1.2 : Atölyede bulunan kesici el aletlerinden bazıları
Sınıflandırması yapılan bu aletlerin kullanma şekillerini bilmek ve buna göre
uygulama yapmak gerekir.
Şekil 1.1: Araç gereç kullanımı6
1.5. Tüm Takım Tezgâhları ile İlgili Ortak Güvenlik Önlemleri
1.5.1. Genel Güvenlik
 Yapılması Gerekenler
 Bir işe başlamadan önce, gerekli olan mesleki yeterliliği tam olarak almış
olmalıdır.
 Kullanılacak olan tezgahların özelliklerini ve çalışma prensiplerini tam
olarak bilmelidir.
 Tezgah kullanırken bütün dikkatini ona vermelidir. Başka bir şeyle veya
birisiyle ilgilenilmemelidir.
 Kullanılan tezgahların elektriksel problemleri olmamalıdır.
 Tezgah üzerinde herhangi bir arıza meydana gelmiş veya tezgah bakım
görmekte ise üzerine mutlaka uyarıcı bir levha konulmalıdır.
 Tezgahların hareketli kısımlarına yaklaşırken dikkatli ve uyanık
olunmalıdır.
 Tezgahların başlarına uyarı levhaları asılmalıdır.
 Şüpheli konular daima yetkiliye sorulmalıdır.
 İş için en uygun takımlar kullanılmalıdır.
 Yıpranmış ve körleşmiş takımlar hemen değiştirilmelidir.
 Kullanılmayan takım ve malzemeler, iş masası üstünde bırakılmamalıdır.
 Atölye içindeki geçit ve pasajlar, makinelerin çevreleri her zaman temiz
ve düzenli tutulmalıdır.
 Yapılmaması Gerekenler
 Atölyeler içinde asla koşulmamalıdır.
 Yetkili kişilerden izin alınmadan malzeme ve makinelere
dokunulmamalıdır.
 Tezgâh çalışırken başından uzaklaşılmamalıdır.
 Basınçlı hava doğrudan ne kendimize ne de başkasına tutulmamalıdır.
Basınçlı hava tehlikelidir ve öldürücü olabilir.
 Kullanılmadığı zamanlar vinç çengelleri, tezgâh ve çevresi üzerinde
bırakılmamalıdır.
1.5.2. Kişi Güvenliği
 Yapılması Gerekenler
 Küçük bile olsa her olay derhâl amire bildirilmelidir.
 Koruyucu gözlük takılmalıdır.
 Koruyucu ayakkabı giyilmelidir.
 İş başında iş elbiseleri mutlaka giyilmeli ve düğmeleri ilikli olmalıdır.
 Gömleklerin kolları ya ilikli olmalı ya da kıvrılmalıdır.
 Saçlar kısa kesilmiş olmalı, gerekiyorsa koruyucu şapka giyilmelidir.
 Tezgâh çalıştırılmadan önce bütün koruyucuların yerlerinde ve iş
görebilecek durumda olmaları sağlanmalıdır.7
 Tezgâh çalıştırılmadan önce, tezgâhın ve çevresinin temizlik kontrolü
yapılmalıdır.
 Keskin kenarlı parçalara, çapak ve pürüzlere dikkat edilmelidir. Bitmiş iş
parçaları çapaklı ve keskin kenarlı bırakılmamalıdır.
 Her zaman uygun anahtar kullanılmalıdır. Ağzı bozuk anahtar veya takım
kullanılmamalıdır.
 Çekiç başlarının gevşek olmamasına dikkat edilmelidir.
 Bir parça, vinç ile kaldırılırken güvenli bir uzaklıkta durulmalıdır.
 Yapılmaması Gerekenler
 Çalışırken parmaklarda yüzük, kolda saat bulundurulmamalıdır.
 İş elbiselerinin ceplerinde keskin veya sivri uçlu takım bulundurulmamalı
ve taşınmamalıdır.
 Tezgâhın çalışması tamamen durmadan koruyucular kesinlikle
açılmamalıdır.
 Tezgâhın kesme sıvısında el yıkanmamalı veya yabancı madde
atılmamalıdır. Aksi hâlde sıvı kirlenmiş ve özelliği bozulmuş olur.
 Madenî taşlar çıplak elle temizlenmemeli ve toplanmamalıdır. Bu iş için
fırça ve çengel kullanılmalıdır.
 Ağır parçalar tek başına elle kaldırılmamalıdır. Ya kaldırma aracı
kullanmalı ya da yardım istenmelidir.
 Eğe ve benzeri takımlar, sapsız olarak kesinlikle kullanılmamalıdır.
 Çalışan tezgâhın üstüne gereğinden fazla eğilmemeli ve tezgâha
dayanılmamalıdır.
Çalışanların en çok zarar gören
organları
%
%
%
%
%
%
%
İLO verilerinden alınmıştır
15
8
10
3
15
15
34
Resim 1.3: En çok zarar gören organlar8
1.5.3. Tezgâh ve Cihaz Güvenliği
 Yapılması Gerekenler
 Tezgâh çalıştırılmadan önce onun nasıl durdurulacağı bilinmelidir.
 Tezgâh çalıştırılmadan önce yağ seviyesi kontrol edilmelidir.
 Tezgâh çalıştırılmadan önce doğru dönüş yönünün ne tarafa olduğu
mutlaka kontrol edilmelidir.
 Tezgâh üzerinde yıpranmış ve hasara uğramış somun, cıvata ve benzeri
parçalar varsa yenileriyle değiştirilmelidir.
 Yapılmaması Gerekenler
 Tezgâhın çalışması ve özellikleri tam olarak öğrenilinceye kadar, o
tezgâhta çalışmaya teşebbüs edilmemelidir.
 Tezgâh çalışır durumda iken dönüş yönünü ve devrini değiştirmeye
teşebbüs edilmemelidir.
 Tezgâh üzerinde başkasının işi varken o iş kurcalanmamalıdır.
Başkalarının işine kesinlikle karışılmamalıdır.
Resim 1.4: Koruyucu araçlarla ilgili uyarıcı levhalar9
1.6. Koruyucu Araçlar
1.6.1. Solunum Sisteminin Korunması
Sanayide kullanılan maddelerden bir kısmı, belirli yerlerde çalışanlar için zehirli etki
gösterir. Solunum, sindirim, sinir sistemlerinde hastalık yapabilir. Ayrıca solunum
sisteminde tahribat yapan önemli bir zararlı madde de tozdur. Solunum sisteminin bu zararlı
etkilerden korunması için solunum sistemi koruyucuları kullanılmalıdır.
Solunum cihazlarının iki ana türü vardır;
 Ortamda solunan havayı temizleyen solunum cihazı,
 Temiz hava sağlayan solunum cihazı.
Havayı temizleyen solunum cihazları, soluduğumuz havadaki parçacıkları filtreleyerek
tehlikeli maddeleri temizler.
Toz zerreciklerini, metal zerreciklerini, sisi, dumanı solunum havasından filtre ederek
kişiye temiz hava sağlar. Bunlar çeyrek, yarım ve tam yüz maskeleridir.
Resim 1.5: Maskeler
Temiz hava sağlayan solunum cihazları, çalışana bir hortum yardımıyla hava tüpünden
sıkıştırılmış temiz hava sağlar.
Bu işlem yüze sımsıkı oturan cihazlar yardımıyla yapılır.10
Resim 1.6: Temiz hava maskeleri
1.6.2. Vücudun Korunması
Vücudun korunması sırasında kullanılacak koruyucu araçların işyeri şartları ile
yapılan işin özelliğine uygun olmasına özen gösterilmelidir.
 Ellerin Korunması
Çalışma hayatında, özellikle de sanayide en çok eller yıpranmaktadır. Eldivenler eli
veya elin herhangi bir yerini tehlikelere karşı koruyan kişisel koruyucu bir donanımdır. Aynı
zamanda ön kol ve kolun bir bölümünü de koruyabilir.
Eldivenler kendi içinde başka risk oluşturmadan riskten korumayı sağlayabilmelidir.
El için sayılabilecek riskler aşağıdaki gibi olabilir:
 Mekanik riskler
 Termal riskler
 Kimyasal ve biyolojik riskler
 Elektrik riskleri
 Titreşimler
Eldiven seçimi ve kullanımı sırasında dikkat edilecek bazı noktalar şunlardır:
 Eldiven temiz ele giyilmelidir
 Eldiveni takarak dokunma ve eli kavrama açısından test edin.
 Ele uygun ölçüde eldiven kullanılmalıdır.
 Unutmayın, eldivenler, bir kimyasal maddeye karşı koruma sağlarken
başka bir kimyasal maddeye karşı yeterli koruma sağlamayabilir.
 Eldiven eli terletmemelidir. Aksi takdirde kullanım zorluğu yaratır.
 Her kullanımdan önce delik, yıpranma ve yırtıkları kontrol edin.
 Bulaşık eldiveni kullanmayın. Böyle eldivenler hiç kullanılmamasından
daha tehlikelidir.11
Resim 1.7: Eldivenler
 Gözlerin Korunması
Göz koruyucuları, gözleri zararlı ışınlardan, çeşitli yabancı maddelerden ve
darbelerden korurlar. Güvenlik gözlüklerinde kullanılan çerçeveler, günlük hayatta
kullandıklarımızdan daha sağlam ve ısıya karşı dayanıklı olur.
Gözlerin korunmasında kullanılan gözlüklerden bazıları şunlardır;
 Toz özlüğü-
 Yarı açık koruyucu gözlük
 Bükülebilir çerçeveli gözlük-
 Asit gözlüğü (camdan yapılmış)
 Kaynakçı gözlüğü
 Darbelere dayanıklı gözlük12
Resim 1.8: Gözlükler
Resim 1.9: Gözlükler
 Başın Korunması
Kafa koruyucular, baretler ya da kasklar, başı darbelere karşı kabuk aracılığıyla
korurlar. Darbelerin şiddetini de süspansiyon görevi yapan içlik aracılığıyla yayıp düşürürler.
Kabuğun kalınlığı (plastiği) 2mm’ den aşağı olmamalıdır.
 Baretler;1m yükseklikten düşürülen 5,0 KN kuvvete dayanabilmelidir.
 Çatlak, çizik vb. baretler kesinlikle kullanılmamalıdır.
 Baret darbe aldığı zaman değiştirilmelidir.
 Kaynak yapılan yerlerde kullanılan baretler 3 yılda bir değiştirilmelidir.13
Resim 1.10: Baretler14
Ayakların Korunması
Çalışırken ayakların delinmeler ve darbeler başta olmak üzere çeşitli risklerden
korumak gerekir. Çalışma dışı zamanlarda giyilen ayakkabılara özen gösterilirken, çalışma
sırasında giyilecek ayakkabılar ihmal edilmektedir.
Oysa 8 -10 saat boyunca giyilecek bu ayakkabılarda bazı özellikler olmalıdır.
Ezilmelere karşı parmakları koruyan metal uçlu koruyuculu ayakkabılar giyilmelidir.
Yapılan denemelerde bu koruyuculu ayakkabıların beş tonluk yük altında bile ayakları
koruduğu görülmüştür.
Resim 1.11: Koruyuculu ayakkabılar
 İş Elbisesi
Koruyucu elbise, kişisel elbiselerin yerini alan ve bir veya daha fazla tehlikeye karşı
koruyan elbiselerdir.
İş elbiselerinin bazıları şunlardır;
 İş önlükleri
 Yağmurluk
 Tulum- Kimyasal risklere karşı koruyucu elbise
 Kaynakçı önlüğü-
 Isı ve alevden koruyucu elbiseler15
Resim 1.12: İş elbiseleri
1.7. Makinelere Takılan Koruyucu Aparatlar
Makine ve tezgâhlarda parça ve talaş fırlaması, taş patlaması, hareketli aksama el, kol
kaptırılmasını engellemek ve elektrik akımından korunmak üzere kullanılan koruyucular
makine koruyucu aparatlarını teşkil eder
Ülkemizde meydana gelen iş kazalarının yaklaşık ℅ 21’inin makine kazaları olduğu
tespit edilmiştir.
Başlıca koruyucular
 Elektrikli koruyucular
 Elektronik koruyucular
 Mekanik koruyucular
Koruyucu aparatların temel prensipleri
 Tehlike, işten uzaklaştırılmalıdır.
 Etraftakileri korumalıdır.
 Tehlikeden korunmalıdır.
 Verimi artırmalıdır.
 Kullanıcıyı korumalıdır.
 İyi monte edilmelidir.
Şekil 1.2 : Koruyucu aparatlı makineler16
1.8. Binalarda Güvenliği Tehdit Edici Unsurlar
1.8.1. Sıhhi Tesisatlar
1.8.1.1. Temiz Su Tesisatı
Günümüzde modern insan içme, temizleme ve temizlenme ihtiyaçları için kullandığı
suyu arıtıp dezenfekte ettikten sonra kullanmaktadır.
Temiz su tesisatı,
Soğuk ve sıcak su olmak üzere iki grupta toplanmaktadır.
1.8.1.2. Pis Su Tesisatı
Binalarda kullanılan pis ve kirli suların insan sağlığına zararlı olmaması için hem
kimyasal, hem organik madde açısından arıtılarak şehir kanalizasyon şebekesine verilmesini
sağlayan sisteme denir.
Bina içi pis su tesisatında ara bağlantı parçası olarak kurşun boru ve PVC boru
kullanılması uygun olur.
1.9. Elektrik Tesisatları
Bina içi elektrik tesisatı, sıva üstü ve sıva altı olmak üzere iki şekilde yapılır.
Elektrik tesisatı TSE standartlarında belirtilen malzemeler kullanılarak yapılmalıdır.
1.9.1. Elektrik Enerjisi
Elektrik, bir enerji dönüşümü sırasında ortaya çıkar. Kömür, petrol ve nükleer
tepkilerden elde edilen ısı ya da akarsuların gizli enerjisinin harekete dönüşmesi ile elektrik
enerjisi elde edilir.
1.9.2. Evlerde Kullanılan Elektrik Enerjisi ve Elektrikli Aletler
Teknolojinin gelişmesi ile evlerde kullanıla ev aletleri artmıştır. Bunlardan bazıları
şunlardır: televizyon, buzdolabı, çamaşır ve bulaşık makinesi, ocaklı fırın vb.
Elektrikli aletlerin kullanımı esnasında dikkat edilecek hususlar şunlardır,
 Düşük voltajla kullanılmamalı,
 Temizlik, bakım ve onarımlar aksatılmamalı,
 Nemli ortamlardan korunmalı,
 İletkenlerde sıyrık ve zedelenme bulunmamalı,17
 Arıza halinde mutlaka yetkili servislere tamir ettirilmeli,
 Kullanmadan önce mutlaka talimatnamesi okunmalıdır.
1.9.3. Sigortalar
Elektrik besleme hatlarını fazla yüklerden ve kısa devre akımlarından koruyan,
elektrik enerjisi ile çalışan alıcıların ve insanların güvenliklerini sağlayan elektrik emniyet
malzemesidir.
Günümüzde emniyetli olması ve değiştirmeye gerek duyulmamasından dolayı
otomatik sigortalar kullanılmaktadır.
1.9.4. Topraklama ve Önemi
Elektrikli alet (gövde) ile toprak arasında yapılan bağlantıya denir.
Elektrikli aletlerin topraklanması kullanmayı güvenli kılan en uygun yoldur. Alet
içinde herhangi bir arıza veya kısa devre varsa akım metal gövdeden topraklama iletken ile
toprağa doğru akıtılır.
1.9.5. Aydınlatma
Verimli bir çalışma yapılabilmesi için çalışma ortamında uygun aydınlatma
sağlanmalıdır.
Aydınlatma türünün seçimi;
 Doğal Aydınlatma
 Yapay Aydınlatma
Doğal aydınlatma güneş ışığı ile yapılır. Yapay aydınlatma ışık kaynakları
kullanılarak yapılır.
Resim 1.13: Yapay aydınlatma araçları18
1.10. Isıtma ve Havalandırma Tesisatları
Geçmiş yıllardan günümüze kadar oturulan yerlerin ısıtılması hep insanları meşgul
etmiştir. Teknolojinin ilerlemesi ve elektriğin bulunmasıyla birlikte sobaların yerini
kaloriferler ve klimalar almıştır.
1.10.1. Isıma Araçları
 Taşınabilir ısıtma araçları; elektrik sobaları, gaz sobaları, havagazı sobaları
 Sabit ısıtma araçları; şömine, sobalar, kat kalorifer cihazı, buhar kazanları
Resim 1.14: Isıtma cihazları
1.10.2. Yakıt ve Yakacaklar
Etrafa ısı ve ışık yayarak havada bulunan oksijenle reaksiyona girebilen cisimlere
“YAKIT” denilmektedir.
Bir yakıtın yanabilmesi için tutuşma sıcaklığına kadar ısıtılması gerekir.
Katı yakacaklar ve sıvı yakacaklar olarak iki guruba ayrılmaktadır.19
1.10.3. Havalandırma Tesisatları
Havalandırma, kapalı bir ortamın sıcaklık, nem temizlik ve hava hareketini insan
sağlığı ve konforuna veya yapılan endüstriyel işleme en uygun seviyelerde tutmak üzere
havanın şartlandırılmasıdır.
Havalandırma tesisatında, dışardan alınan hava önce filtre vasıtası ile temizlenir,
nemlendirme odasından geçirilerek rutubetlendirildikten sonra ısıtılarak veya soğutularak
odaya verilir.
YÜKSEK SICAKLIKTA DÜŞÜK SICAKLIKTA
Nabız yükselir Soğuk algınlıkları
Sinirlilik duygusu artar, Donma
Kan dolaşımı hızlanır Soğuk yanıkları
Terleme artar Dikkat azalması
Tuz ve sıvı kaybı meydana gelir El ayak parmaklarında donma oluşur
Dikkat azalır, Fiziksel ve zihinsel verim düşüklüğü
oluşur.
Resim 1.15: Soğutma cihazları20
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME SORULARI
1. İşçilerin iş kazalarına uğramalarını önlemek amacıyla güvenli çalışma ortamını
oluşturmak için alınması gereken önlemler dizisine ne denir?
A.) İş Güvenliği
B.) İş
C.) İşçi Çalışması
D.) İşçi
2. Aşağıda sıralanan şıklardan hangisi atölyede bulunan el aletlerini kapsamaz?
A.) Vurma aletleri
B.) Markalama aletleri
C.) Kesici aletler
D.) İlkyardım aletleri
3. Öğrenci Ahmet, boya atölyesinde boya yaparken koruyucu araç kullanmadığı için bir
süre sonra nefes almakta zorlanmış ve hastalanmıştır. Ahmet bu işi yaparken hangi iş
güvenliği kuralını yerine getirmemiştir?
A.) Gözlük takmamıştır
B.) Eldiven giymemiştir
C.) Maske takmamıştır
D.) Baret takmamıştır
4. Öğrenci Kemal, atölyede iş yaparken tezgah üzerinde duran iş parçasını ayağının
üzerine düşürmüş ve parmaklarını yaralamıştır. Ahmet bu işi yaparken hangi iş
güvenliği kuralını yerine getirmemiştir?
A.) Ayakkabı giymemiştir
B.) İşçi tulumu giymemiştir
C.) Baret takmamıştır
D.) Koruyuculu ayakkabı giymemiştir
5. Aşağıdakilerden hangisi makinelere takılan koruyucu aparatların görevlerinden
değildir?
A.) Kullanıcıyı korumak
B.) Makineyi korumak
C.) Etraftakileri korumak
D.) Verimi artırmak
6. Aşağıdakilerden hangisi binalarda güvenliği tehdit edici unsurlardan değildir?
A.) Sıhhi tesisatlar
B.) Elektrik tesisatları
C.) Isıtma ve havalandırma tesisatları
D.) Çevre düzenlemesi
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME21
ÖĞRENME FAALİYETİ-2
Meslek hastalıklarına karşı güvenlik önlemlerini alabileceksiniz.
 Meslek hastalıkları ile ilgili işletmelerin iş güvenliği sorumluları ve iş yeri
doktorları ile görüşerek bilgi alınız ve arkadaşlarınızla bu bilgileri paylaşınız.
2. MESLEK HASTALIKLARI
Meslek hastalığı, genel anlamda bir işin yapılması sırasında meslekî etkenlerin
doğurduğu, bu etkenlerin devamı hâlinde gittikçe gelişmesi nedeniyle belirli mesleklerde ve
işlerde çalışanlarda görülen hastalıkları ifade eder.
506 sayılı SSK Yasası 11-B maddesinde ve aynı yasanın 135. maddesi gereği olarak
çıkarılan SSK Sağlık İşlemleri Tüzüğü 62. maddesinde meslek hastalıkları tanımı aşağıdaki
gibi verilmiştir:
Sigortalının çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm
şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhi arıza halleri meslek
hastalığıdır.
Tanım dikkatlice incelendiğinde bazı ayrıntılar dikkat çekmektedir. Bu ayrıntılar
meslek hastalığının tam olarak anlaşılabilmesi açısından önemlidir.
ÖĞRENME FAALİYETİ–2
AMAÇ
ARAŞTIRMA22
1025
803
883
601
440
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1999 2000 2001 2002 2003
Tablo 2.1:1999–2003 Yıllarına göre meslek hastalığı sayıları
 Meslek hastalığı tanımlanırken bu tanımlamada amaç önem kazanır. Koruyucu
önlemlerin alınması amaçlanıyorsa, yukarıda yapılan tanım yeterlidir. Ama
tazmin düşüncesi ön plandaysa, o zaman mutlaka bir kaybın oluşması gerekirdi
ki, bunun için bir ödeme yapılabilsin. Bu durumda, ancak iş göremezliğe neden
olan durumlar meslek hastalığı olarak nitelenir. Buna karşın meslek
hastalıklarını önlemeye çalışanlar için meslek hastalıklarının iş göremezlik hâli
şart değildir.
 Meslek hastalığı önlenebilir nitelikte bir olgudur. Önlenmesinde vücuda giriş
yolunun bilinmesi önemlidir. Bu yolu kapatmaya yönelik “kişisel” önlemler
alınmalıdır.
 Meslek hastalıkları birçok etmenin bir araya gelmesi ile oluşur. Bu etmenleri
beslenme bozuklukları, bireysel duyarlılığı pekiştiren ilaçlar, sigara ve alkol
alışkanlıkları, şişmanlık vb. olarak sayabiliriz.
 Fizyolojik olarak insanın gereksinme duyduğu ortam koşulları ki, her zaman
işin gerekleri ile bağdaşmaz. Sözgelimi soğuk hava deposunda çalışanlar için,
işin işçiye değil, işçinin işe uydurulması gerekir.
 Meslek hastalıkları, özellikle belli işlerde çalışan işçilerde görülen, genel
toplumda ya hiç görülmeyen ya da çok düşük sıklıkla görülen hastalıklardır.
Ancak fabrikaların çevresel atıkları dolayısıyla benzer hastalık tabloları o
bölgede yaşayan kişilerde de görülmeye başlanmıştır. Böylece meslek
hastalıkları, giderek “çevresel ve mesleksel hastalıklara” dönüşmeye
başlamıştır.
 İş kazaları dış etkilerle ortaya çıkarken meslek hastalıkları tersine içsel etkilerle
ortaya çıkarlar. Meslek hastalıklarına yol açan etmenler mutlaka vücudu çeşitli
yollarla etkileyip hastalık sürecini başlatırlar.
 Meslek hastalıkları, iş kazalarından farklı olarak uzun zaman sürecinde de
ortaya çıkabilir ancak çok kısa süre içinde ortaya çıkabilen meslek hastalıkları
da vardır. Meslek hastalığına yakalanabilmenin koşulu, bir süre hastalığa neden23
olan işyerinde çalışmaktır. Bu süre, yaşanılan olumsuz şartların ağırlığına göre
uzayıp kısalabilir.
 Meslek hastalığı sağlıksız koşullara maruz kalmanın hemen ardından çıkabildiği
gibi yıllar sonra da görülebilir.
 Meslek hastalıkları en sık görülen hastalıklar olmadıkları halde, toplumsal
önemi olan hastalıklardır. Çünkü yakalanma olasılığı bütün iş yeri çalışanlarını
ve gelecekte o iş yerinde çalışacak olanları kapsar. Kurbanları, yalnızca küçük
bir gelir için çalışmak zorunda olanlardır.
 Çalışma biçimlerinden kaynaklanan bir takım nedenlerle (duruş bozukluğu,
psiko-sosyal nedenler) ortaya çıkan hastalıklar vardır ki, bunlar da meslek
hastalığı olarak nitelenmektedir.
 Meslek hastalıklarının tanılarının konulması için özgün örgütlenme ve
düzenlemeler gereklidir. Meslek hastalıklarının teşhisleri veya tanıları, ancak
bilinçli bir arama ile konulabilir.
 Meslek hastalığı tanısı konulabilmesi için nesnel ve kesin ölçütlere gerek vardır.
 Meslek hastalıklarının diğer hastalıklardan farklı, kendilerine özgü tanı ve
tarama yöntemleri vardır.
 Meslek hastalıklarının ortaya çıkarılmasında tarama, araştırma ve istatistik
çalışmalarının önemli bir yeri vardır.
 Meslek hastalığı ile meslekî olmayan hastalığın ayırımı belirli bir bilgi birikimi
ve teknik donanım gerektirmektedir. Bu da onun gözden kaçmasına neden
olabilmektedir.
 Meslek hastalıklarının değerlendirilmesinde doz – tepki ilişkisinin önemli bir
yeri vardır. “Doz”la, işçinin çalıştığı ortamın ağır şartlarının onda bıraktığı kötü
etkiler, tepkiyle de vücudunun buna yanıtı (belirtiler vs.) anlatılmak
istenmektedir.
 Meslek hastalıkları zaman içinde değişkenlik gösteren bir konudur. Bilimsel ve
teknik alandaki gelişmeler sürekli izlenmeli ve bu konu ile ilgili bilgiler
güncelleştirilmelidir.
 Meslek hastalıkları konusunda işçilerin bilgilendirilmesi bir insan hakkıdır.
 Çalışma süresinin sınırlanması çabaları ile meslek hastalıklarının önlenmesi
çabaları arasında yakın bir bağlantı vardır.
 Meslek hastalığını değerlendirirken hekim hem hastasını ve hem de onun
çevresini birlikte değerlendirmelidir.
 Meslek hastalıklarının toplumsal bir faturası vardır.
 Meslek hastalığına yakalanması işçinin yalnızca kendisini değil, ailesini de
yakından etkiler (sağlık, psikolojik, ekonomik vs).
 Meslek hastalığı tanısı, o tanıyı alan işçinin yakın çalışma arkadaşları için erken
tanı olanağı verir. Biz buna toplumsal düzeyde erken tanı diyoruz.
 Özel olarak korunması gereken kümelerin (çocuk, kadın, sakat, göçmen vb.)
meslek hastalıklarına yakalanma riski daha yüksektir.
 Meslek hastalıklarının yaptığı zedelenmeler, genellikle geri dönüşü olmayan
zedelenmelerdir.
 Meslek hastalığı tanısının geç konulması ya da hiç konulmaması çok boyutlu
sorunlara yol açar.
 Ortam ölçümleri ve düzenli sağlık muayeneleri ile yakınma öncesi veya
yakınma sırasında hastalıklar ortaya konulabilir.24
 Meslek hastalıklarının önlenmesi bir ekip işidir.
 Meslek hastalıklarına yol açan etmenlerin belirli hedef organları vardır, hastalık
tablosunu bu organlar üzerindeki etkilerle ortaya koyar.
 Meslek hastalıklarından korunmada şu yöntemler kullanılabilmektedir:
 Yerine koyma
 Yer değiştirme
 Ayırma
 Yaş yöntem
 Havalandırma
 Kapatma
 Kişisel korunma araçları.
 Meslek hastalıklarının izlenmesi ve denetimi (dolayısıyla uygulama) yetersizse,
bütün yük, işçiyi son çalıştıran işverenin üzerinde kalır.
 Meslek hastalığı tanısı, beraberinde “tazminat”, “yüksek iş göremezlik
ödentisi”, “çalışma ortamının geliştirilmesi için yatırım” ve “cezai sorumluluk”
getirdiği için, işverenlerce göz ardı edilmek istenebilir.
 Toplumda çalışanların bir kaç kümeye bölünmüş olması (işçi, memur,
sözleşmeli, kapsam dışı, çiftçi, esnaf vs) ve büyük bir kısmının işçi
sayılmaması, onların kendisini işçi saymaması, meslek hastalıkları konusunda
tavır geliştirilmesini güçleştirmektedir.
 Toplumda, meslek hastalıkları konusunda, politika üreten, uygulamaya yön
veren, güçlü bir odağın bulunması gereklidir.
2.1. Meslek Hastalıklarının Sınıflandırılması
Meslek hastalıkları, yol açan etmenlere göre sınıflandırılır:
 Kimyasal kaynaklı meslek hastalıkları
 Ağır metaller
 Çözücüler
 Gazlar
 Fiziksel kaynaklı meslek hastalıkları
 Gürültü ve sarsıntı
 Yüksek ve alçak basınçta çalışma
 Soğuk ve sıcakta çalışma
 Tozlar
 Radyasyon
 Biyolojik kaynaklı meslek hastalıkları
 Bakteri kaynaklı olanlar
 Virüs kaynaklı olanlar
 Biyoteknoloji kaynaklı olanlar25
 Psikolojik kaynaklı olan meslek hastalıkları
2.2. Meslek Hastalıklarının Çözümleri
İnsan, makine ve donanım ile çevre güvenliği bir bütün içinde tek tek ele alınmalıdır.
İşçi sağlığı ve güvenliğinin öneminin ne olduğu işçi ve işverence çok iyi kavranması
gerekir.
İşçi sağlığı ve güvenliği konusunda kişisel bilgi, öngörü ve yargılarla değil, kuralına
uygun hareket eden çalışanlar topluluğu oluşturulmalıdır.
Tüm kazalar önlenebilir ancak işverenler bu çalışmalara önderlik etmeli ve sorumluluk
taşımalıdır.
1333
1173
1008
878 811
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1999 2000 2001 2002 2003
Tablo 2.2:1999-2003 Yılları arasında iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölüm sayıları
Bunlar yapılırsa;
 Çalışanlar korunmuş olur,
 İşletme güvenliği sağlanır,
 Üretim güvenliği sağlanır,
 Çevre güvenliği sağlanır ve korunur,
 İş kazaları ve meslek hastalıkları sıfıra yaklaşır,
 Ekonomik kayıplar azalır,
 Maliyetler azalır,
 Çalışanların, müşterinin ve işyerinin memnuniyeti sağlanır,
 Verimlilik artar.26
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME SORULARI
1. Sigortalının, çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm
şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhî arıza
hallerine ne denir?
A.) Meslek hastalığı
B.) Sigortalılık
C.) işçi sağlığı
D.) İş güvenliği
2. Meslek Hastalığını tanımlayan yasa aşağıdakilerden hangisidir?
A.) 506 Sayılı SSK Yasası
B.) 605 Sayılı Emekli Sandığı Yasası
C.) 405 Sayılı Bağ- Kur Yasası
D.) 155 Sayılı SSK Yasası
3. Öğrenci Mustafa işyeri doktoruna giderek, meslek hastalıklarından korunmada hangi
yöntemlerden faydalanabileceğini sordu. Aşağıda verilen şıklardan hangisi doktorun
Mustafa’ya önerdiği meslek hastalıklarından korunma yöntemlerinden birisi değildir?
A.) Yer değiştirme
B.) Ayırma
C.) Havalandırma
D.) Gezinme
4. Meslek Hastalıklarının sınıflandırılmasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A.) Kimyasal kaynaklı
B.) Fiziksel kaynaklı
C.) Biyolojik kaynaklı
D.) Matematik kaynaklı
5. Aşağıdakilerden hangisi kimyasal kaynaklı meslek hastalıklarının içinde yer almaz?
A.) Ağır metaller
B.) Tozlar
C.) GazlarD
D.) Çözücüler
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME27
ÖĞRENME FAALİYETİ-3
İşyerlerinde olabilecek kaza ve yaralanmaların sebeplerini kavrayarak gerekli
tedbirleri alabileceksiniz.
 İşletmelere giderek iş güvenliği sorumluları ile görüşünüz ve geçmişte olan iş
kazaları ve yaralanmalarla ilgili bilgi toplayınız.
3. KAZA VE YARALANMA
Olayların planlandığı akışta yürümemesi, kişilerin yaralanmaları, sakat kalmaları ve
ölmelerine sebebiyet veren olaya KAZA denilmektedir.
İş kazasının en bilinen tanımı, Sosyal Sigortalar Yasası’nda verilen tanımıdır. Bu
tanımın yapılmasındaki temel amaç hangi durumlar için para ödeneceğini belirtmektir.
Bundan ötürü, “iş”in kapsamında olmayan ve “işveren”in sorumluluk alanına girmeyen bazı
durumları da kapsayabilmektedir.
İş kazası, aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya
sonradan, bedence ve ruhça arızaya uğratan olaya denir. ( SSK kanunu 11/a maddesi).
Resim 3.1: Kaza ve yaralanma
ÖĞRENME FAALİYETİ–3
AMAÇ
ARAŞTIRMA28
 Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada,
 İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla,
 Sigortalının, işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden
asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
 Emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermesi için ayrılan zamanlarda,
 Sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak
götürülüp getirilmeleri sırasında ( servis ) oluşursa, iş kazası olarak kabul
edilmektedir.
“Kaza”nın her zaman, insanda bir yaralanma ya da ölüm meydana getirmesi
gerekmez. Bu bize “kıl payı” atlatılan olayların incelenmesi için de yardımcı olur. Çünkü
bugün “kıl payı” atlatılan ya da “küçük” kazalar, daha büyük kazaların ve yaralanmaların
habercisidir. Yine her kaza bir ihmalin, kazaya yol açan etmenlerin önceden
görülememesinin sonucudur. Bu bir algılama, yaklaşım ve niyet eksikliğini vurgular ve
gelecek için kaygı vericidir.
Dikkatli olmak ; hem kendimiz hem de çevremiz için önemlidir.
Resim 3.2: Kaza ve yaralanma
İş kazası, bir yaralanma veya ölümle sonuçlanan, üretimle ilgili olan ve istenmeyen bir
olaydır. Böyle bir tanımlama bize iş kazalarının önlenmesi için alınabilecek önlemleri,
işletme yönetim ve üretim planının bir parçası haline getirme olanağı verir.29
“İş ile onun sağlık yönü ayrılmaz” derken, “üretimin kesintisiz ve artarak
sürdürülmesi” için yapılacak çalışmalarla çalışanları korumak için alınacak önlemleri
birbiriyle karıştırıyoruz.
Hiçbir kaza önceden planlanmaz. Ancak, kazaya sebebiyet veren olaylar önlenebilir.
77955 74847 72367 72344
76668
0
10000
20000
30000
40000
50000
60000
70000
80000
90000
100000
1999 2000 2001 2002 2003
Tablo 3.1: 1999–2003 Yıllarına göre iş kazası sayıları
Bir kaza (yaralanma, zarar görme olayı) 5 temel nedenin arka arkaya dizilmesi sonucu
meydana gelir. Bunlardan biri olmadıkça bir sonraki meydana gelmez ve dizi
tamamlanmadıkça kaza ve yaralanma olmaz. Bu 5 faktöre kaza zinciri denir. Bunlar;
İnsanın doğal yapısı (İnsanın doğa karşısındaki zayıflığı),
 Kişisel kusurlar,
 Güvensiz hareket ve güvensiz şartlar,
 Kaza olayı,
 Yaralanma (zarar veya hasar).
Kazalar birbiri ile bağlantılı olaylar zinciri sonucunda meydana gelmektedir
Aşağıda 1999–2003 yıllarına göre iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölüm
oranları verilmiştir.30
22,8 22,3
20,6
16,8
14,4
0
5
10
15
20
25
30
1999 2000 2001 2002 2003
Tablo3.2: 1999–2003 Yıllarına göre yıllara göre iş kazaları
3.1. İş Kazasını Meydana Getiren Nedenler
% 79.5 “Güvensiz hareketler “ % 19,5 “Güvensiz şartlar “ dan ve
% 1 “ Nedeni bulunamayan” faktörlerden dolayı meydana gelmektedir.
Tablo 3.3: İş kazalarını meydana getiren yüzdelik oranları
 Güvensiz Hareketler
 Sorumsuz biçimde görev verilmeden ya da uyarılara aldırmadan güvensiz
çalışmak,
 Tehlikeli hızda çalışma ya da alet kullanma,
 Güvenlik donanımını kullanılmaz duruma sokma,
 Tehlikeli cihazlar kullanmak ya da donanımı güvensiz biçimde yönetmek,31
 Güvensiz yükleme, istif, karıştırma, yerleşme vb. davranışlar,
 Güvensiz durum ya da duruşlar,
 Hareketli ya da tehlikeli yerlerde çalışmak,
 Şaşırmak,kızgınlık, suistimal, irkilme gibi davranışlar,
 Güvenliği önemsememek ya da kişisel koruyucu malzemeyi
kullanmamaktır.
 Güvensiz Şartlar
 İşyerinde kötü koruyucu yapılmış olması,
 Koruyucunun hiç yapılmamış olması,
 Kusurlu, pürüzlü, sivri, kaygan, eskimiş, çatlak aletler,
 Güvensiz yapılmış makine, alet, tesis ve benzerleri,
 Güvensiz düzen, yetersiz bakım, tıkanıklıklar, kapanmış geçitler,
 Yetersiz aydınlatma, göz kamaştıran ışık kaynakları,
 Güvenli iş elbisesi ya da gözlük, eldiven ve maske vermemek, yorucu
yüksek topuk ve benzeri şeyler,
 Yetersiz havalandırma, çevre, hava kaynakları vb.
 Güvensiz yöntemler ve mekanik, kimyevî, elektriksel, nükleer koşullar.
sonuç olarak iş kazaları:
%2 önlenemez,
%98 önlenebilir
% 50 kolaylıkla önlenebilir32
Ülkeler % Olarak iş
kazaları
Kaza sıklık
oranı
Kanada 0.81 3,37
ABD 0,83 3,46
Japonya 0,89 3,71
Almanya 1,5 6,25
Polonya 2,6 10,54
Güney Kore 2,8 11,67
Türkiye 3,0 12,45
Tablo 3.4: İş kazaları sıralamasında dünyadaki yerimiz (kaynak: türk – iş)
3.2. Yaralanma Şiddetinin Belirlenmesi
 Bir günden fazla dinlenmeyi gerektirmeyen yaralanmalar
 20 günden fazla işten kalacak tedaviyi gerektiren kazalar
 Sürekli iş göremezlik veya ölüm ile sonuçlanan kazalar
3.3. Kazaların İş Gücüne ve Ekonomiye Etkileri
ILO’ ya göre, GSMH’ nın % 4’ü ülkelerde iş kazası ve meslek hastalıkları nedeniyle
yitirilmektedir.
İşyerlerinin ise kârının % 5 – % 15’i iş kazaları ve meslek hastalıkları nedeniyle
kayboluyor.
Ülkemizde SSK 2003 yılı verilerine göre her yıl dört milyar YTL’den fazlası iş
kazaları ve meslek hastalıkları nedeniyle yok olmaktadır.
İLO (Uluslararası Çalışma Örgütü) araştırmasına göre;
 Her yıl dünyada 270.000.000 işçi iş kazalarında yaralanmaktadır.
 Ülkemizde ise resmi kayıtlara göre 80.000 iş kazası olmaktadır.
 Dünyada yılda 1.825.000 işçi iş kazalarında ölmektedir.
 Ülkemizde ise yılda 1500 işçi iş kazalarında ölmektedir.33

2004
yılında
İŞKAZASI
GEÇİRENSAYISI
ÖLÜMLE
SONUÇLANAN
KAZA SAYISI
ÖMÜRBOYUSAKAT
KALANLAR
80.000
5.000
1500
Tablo 3.5: 2004 yılında meydana gelen İş kazaları ve verileri
Ülkemiz ile ilgili verdiğimiz rakamlar SSK tarafından kayıt altına alınmış yedi milyon
çalışana ait verilerdir. Oysa çalışanın yirmi milyon kadar olduğu tahmin ediliyor.
 Görünen ( Doğrudan ) Zararlar:Meydana gelen bir iş kazası sonucunda
yaralanma, ölüm ve malzeme kaybı ile ilgili tüm giderler, doğrudan
zararları ihtiva etmektedir.
o Makine-teçhizat hasarı,
o Tazminat ödemeleri,
o İlk yardım masrafları,
o Diğer tıbbî masraflar
o Doktor masrafları,
o İlâç masrafları,
Tedavi masrafları Sosyal yardım ödenekleridir.
 Görünmeyen (Dolaylı) Zararlar:Maliyet yönüyle hesaplama zorluğu
olan iş kazası sonucunda ilk anda hissedilemeyen ancak zaman içerisinde
maddî ve manevî yükümlülükler sebebiyle iş yerinde ve toplum içinde
etkisini gösteren zararlar olarak ifade edilir. Bunlar;
o Kaybolan iş günü,
o Kaybolan iş gücü,
o Üretim kayıpları,Toplumun uğradığı zararlardır.34
1893436
1697695
1852502
1831252
2111432
0
200000
400000
600000
800000
1000000
1200000
1400000
1600000
1800000
2000000
2200000
2400000
1999 2000 2001 2002 2003
Tablo 3.6:1999–2003 yılları arasında iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu kaybedilen iş
günleri verilmiştir.
3.4. Çeşitli Meslek Alanlarındaki Tipik İş Kazaları
En riskli sektörler metal, inşaat, kimya ve tarım olarak belirlenmiştir.
 Elektrik-Elektronik Meslekleri
Bu meslek gruplarında görülebilen iş kazaları şöyle sıralanabilir;
 Elektrik akımının bulunduğu sırada, iletkendeki sıyrık kısmın vücuda
teması,
 Topraklamasız aletlerde meydana gelen kısa devre sebebiyle gövdeye
elektrik akımının geçmesi,
 Nemli yerde kısa devre sebebiyle elektrik akımının çevreye yayılması,
 Sıcak havyanın vücuda teması,
 Elektronik devre montajı sırasında elektrik akımına kapılması,
 Cihazın taşınması sırasında cihazın düşmesi.
 Mekanik Meslek Grupları
Bu meslek gruplarında görülebilen iş kazaları şöyle sıralanabilir;
 Parçaların tornaya gevşek bağlanması,
 Arızalı tezgâhın çalıştırılması,
 Koruyucusuz makinede çalışılması,
 Makine üzerinde alet unutulması,
 Sıcak parçaların elle tutulması,
 Makinelerde gözlüksüz çalışma,
 Egzoz gazından zehirlenme,
 Karasör boyama atölyesinde zehirlenmeler.35
Taşıt kazaları%3.8
Düşmeler %11.8
Makinelerin sebep
ol. Kaza %13.4 Düşen cisimlerin
çarpıp devirmesi
%15.6
Bir veya birden fazla
cismin sıkıştırması,
ezmesi, batması,
kesmesi %37.8
Normal sınırlar
dışındakiısılara
maruz kalmak veya
temas etmek %2.3
Diğer nedenler %3.7
Vücudun
zorlanmasından ileri
gelen incinmeler
%2.7 Vücudun doğal
boşluklarına yabancı
bir cisim kaçması
%3.2
Tablo 3.7:2003 Yılı SSK İstatistiklerine Göre İş Kazalarının Kaza Tiplerine Göre Dağılımı
 Kimya ve Diğer Meslek Grupları
Bu meslek gruplarında görülebilen iş kazaları şöyle sıralanabilir;
 Asit yanıkları,
 Gaz yanıkları,
 Fosfor yanıkları,
 Sindirim ve solunum yolu, kesik veya yara yoluyla etkilenme,
 Kimyasal maddelerin elle tutulması,
 Cam araçlarının kırılması ile meydana gelen kesikler,
 Kimyasal madde ve çözeltilerin tadına bakma isteği.
Y aşamınızı K o ru yunuz.
G id en G eri G elm ez!!!!!
Resim3.3:Güvenlik uyarısı36
3.5. Kaza Raporları
Hukuki problemlerin çözümü, tekrarının önlenmesi için alınması gereken tedbirler ile
yaralanmanın derecesinin tespiti için düzenlenir.
İş yerlerinde genellikle hazır, basılı olarak bulundurulur.
Aşağıda belirtilen durumlar için mutlaka kaza raporu düzenlenmelidir.
 Hafif yaralama ile sonuçlanan kazalar,
 Ağır yaralanma ile sonuçlanan kazalar,
 Ölümle sonuçlanan kazalar,
 Yaralanma meydana gelmeyen kazalar
Resim3.4:İş kazalarına karşı uyarıcı levha
 İlk Kaza Raporu
 Meydana Gelen Olay
o Cinsi:
o Yeri (İl, ilçe, semt ):
o Tarih ve saat:
o PERSONEL KİMLİĞİ:
o Ayakta tedavi:
o Hafif yaralı:
o Ağır yaralı:
o Ölü:
 Hasara Uğrayan Bina, Tesis, Araç Veya Malın Hasar Derecesi
o Hafif hasar:
o Ağır hasar:
o Tüm hasar:
 Olayın oluş şekli:37
 Sonuç:
o Olay sonunda yapılan işlem:
o Alınan tedbirler:
o Olayla ilgili görüş ve teklifler:
 Kaza Hakkında Bilgi Alınabilecek Makamlar
o Tel No:
o Faks No:
Raporu düzenleyen
…./…./……..38
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME SORULARI
1. Olayların planlandığı akışta yürümemesi, kişilerin yaralanmaları, sakat kalmaları ve
ölümlerine sebebiyet veren olaya ne denir?
A.) Hastalık
B.) Kaza
C.) Sakatlık
D.) Yaralanma
2. Aşağıdakilerden hangisi kaza zinciri içinde yer alan faktörlerden değildir?
A.) İnsanın doğal yapısı
B.) Kişisel kusurlar
C.) Kaza olayı
D.) Kişinin boyunun uzunluğu
3. 1999–2003 yılları arasında iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölüm oranlarında
ne gibi bir basamak oluşmuştur?
A.) Artmıştır
B.) Aynı kalmıştır
C.) Azalmıştır
D.) Hiç olmamıştır
4. Aşağıdakilerden hangisi iş kazalarını meydana getiren nedenlerden birinci sırada yer
almaktadır?
A.) Güvensiz hareketler
B.) Tecrübesizlik
C.) Güvensiz şartlar
D.) Nedeni bulunamayan sebepler
5. İş kazalarının % kaçı önlenebilir kazalardır?
A.) % 98
B.) % 2
C.) % 60
D.) % 30
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME39
ÖĞRENME FAALİYETİ-4
İşyerlerinde çıkabilecek yangınlar için önlem alabilecek ve gerekli müdahaleyi
yapabileceksiniz.
İş yerlerinde ve atölyelerde yangına karşı alınan güvenlik önlemlerini araştırın ve bilgi
toplayın.
4.YANGIN
4.1. Yanma Olayı
Yanma, maddenin ısı ve oksijenle birleşmesi sonucu oluşan kimyasal bir olaydır.
Yanma olayının oluşabilmesi için madde, ısı ve oksijenin (hava) bir arada olması gerekir.
4.2. Yangın Çeşitleri
 Sınıfı yangınlar: katı madde yangınlarıdır. soğutma ve yanıcı maddenin
uzaklaştırılması ile söndürülebilir.
 Sınıfı Yangınlar: Yanabilen sıvılar bu sınıfa girer. Soğutma (sis halinde su) ve
boğma (karbondioksit, köpük ve kuru kimyevi toz) ile söndürülebilir.
 Sınıfı Yangınlar: Likit petrol gazı, hava gazı, hidrojen gibi yanabilen çeşitli
gazların yanması ile oluşan yangınlardır. Kuru kimyevi toz, halon, 1301 ve
ÖĞRENME FAALİYETİ–4
AMAÇ
ARAŞTIRMA40
halon 1211 kullanarak söndürülebilir. Elektrikli makine ve hassas cihazların
yangınlarını da bu sınıfa dahil edebiliriz.
 Sınıfı Yangınlar: Yanabilen hafif metallerin ve alaşımların (magnezyum,
Lityum, sodyum, seryum gibi) yanmasıyla meydana gelen yangınlardır.
 Kuru kimyevitozlar bu yangınları söndürmede kullanılırlar.
 Elektrik donanımlarının yanmasıyla oluşan yangınları ayrı bir sınıf içinde
değerlendirmeyip C sınıfı yangınların içerisinde inceleyebiliriz. Bu tür
yangınlara, elektrik akımı kesilerek müdahale edilmeli ve kuru kimyevi toz
kullanılmalıdır
4.3. Yangının Nedenleri
4.3.1. Korunma Önlemlerinin Alınmaması
Nedenlerin başında yangına karşı önlemlerin alınmaması gelmektedir. Genellikle
elektrik kontağı, ısıtma sistemleri, LPG tüpleri (evlerde kullanılan tüp gazları) patlayıcı-
parlayıcı maddelerin yeterince korunmaya alınmamasından yangın çıkmaktadır. Özellikle
büyük yerleşim alanlarında, konut ve iş yerlerinde çıkan yangınların büyük bir kısmı
elektriğin ve LPG tüplerinin yanlış kullanımına dayanmaktadır. Elektrik enerjisi aksamının
teknik koşullara göre yapılmaması da yangını oluşturan diğer bir sebep olmaktadır. Bununla
birlikte kaloriferlerde ve soba ile ısıtma yöntemlerinde, bacaların temizlenmesi ve parlayıcı-
patlayıcı maddeler için gerekli önlemlerin alınması halinde yangın afetinde büyük bir azalma
olacaktır.
4.3.2. Bilgisizlik
Yangına karşı hangi önlemlerin, nasıl alınacağını bilmemek ve bu konuda yeterli
eğitimden geçmemek yangının önemli nedenlerindendir. Elektrikli aletlerin doğru
kullanımını bilmemek, soba ve kalorifer sistemlerini yanlış yerleştirmek, tavan arasına ve
çatıya kolay tutuşabilecek eşyalar koymak yangını davet eder. Yangının oluşumunu önlemek
ve oluşan bir yangının söndürülmesini bilmek eğitim ve bilgilenmeden geçer. Bu sebeple
yangını önlemeyi öğrenmek kadar, yangını söndürmede ilk müdahaleleri de öğrenmek
gerekir.
4.3.3. İhmal41
Yangın konusunda bilgi sahibi olmak yeterli değildir. Söndürülmeden atılan bir kibrit
veya sigara izmariti, kapatmayı unuttuğumuz LPG tüp (evlerde kullanılan tüp gaz), ateşi
söndürülmemiş ocak, fişi prizde unutulmuş ütü gibi ihmaller büyük yangınlara yol açabilir.
4.3.4. Kazalar
İstem dışı oluşan olaylardan bazıları da (kalorifer kazanının patlaması, elektrik kontağı
gibi) yangına neden olmaktadır. Ancak kendiliğinden gelişen bütün olaylarda, başlangıçta
yeterli önlemlerin alınmaması etkili olabildiği gibi bilgisizliğin de rol oynadığını
görebiliyoruz. Temelde bunlar olmaksızın kazaların yol açtığı yangınlar da olmaktadır.
4.3.5. Sabotaj
Yangına karşı gerekli önlemler alındığı halde bazı insanlar çeşitli amaç ve kazanç
uğruna kasıtlı olarak kişi ve topluma ait bina ve tesisleri yakarak can ve mal kaybına neden
olabilir.
4.3.6. Sıçrama
Kontrol altına alınmış veya alınmamış bir yangın ihmal veya bilgisizlik sonucu
sıçrayarak, yayılarak veyahut parlayıp patlayarak daha büyük boyutlara ulaşması
mümkündür. Bu nedenle bu tür olaylara karşı dikkatli olmamız gerekmektedir.
4.3.7. Doğa Olayları
Rüzgârlı havalarda kuru dalların birbirine sürtmesi ya da yıldırım düşmesi vb. gibi
doğa olayları sonucunda da yangın çıkabilir.
Resim 4.1:Bir yangın olayı ve yangın söndürme ekibi42
4.4. Yangın Söndürmede Kullanılan Yöntemler
4.4.1. Soğutarak Söndürme
 Su İle Soğutma: Soğutarak söndürme prensipleri içinde en çok kullanılandır.
Suyun elverişli fiziksel ve kimyasal özelliği yanıcı maddeyi boğma (yanan
cismin su içine atılması sonucu oksijeni azaltma) ve yanıcı maddeden ısı alarak
yangının söndürülmesinde en büyük etken olmaktadır. Su, yangın yerine
kütlesel olarak gönderileceği gibi püskürtme lansları ile de gönderilebilir.
 Yanıcı Maddeyi Dağıtma: Yanan maddenin dağıtılmasıyla yangın nedeni olan
yüksek ısı bölünür, bölünen ısı düşer ve yangın yavaş yavaş söner. (Akaryakıt
yangınlarında bu tip söndürme yangının yayılmasına neden olacağından
uygulanmaz.)
 Kuvvetli Üfleme: Yanan madde üzerinde kuvvetli olarak üflenen hava alevin
sönmesine ve yanan maddenin ısısının düşmesine neden olmaktadır. Bu tip
(soğutarak) söndürme ilkesi ile başlangıç yangınlarında başarıya ulaşılabilir.
Büyümüş veya belirli boyutlara gelmiş yangınlarda kuvvetli üfleme yangına
daha fazla oksijen sağlayacağından yangının büyümesine neden olur. Bu
nedenle bu tür söndürmeler büyümüş yangınlarda kullanılmaz.
4.4.2. Havayı kesme
 Örtme: Katı maddeler (kum, toprak, halı, kilim vb) ve kimyasal bileşikler
(köpük, klor, azot vb.) kullanılarak yanan maddenin oksijen ile temasının
kesilmesi ile yapılan söndürmedir. Akaryakıt yangınlarına örtü oluşturan
kimyasal kullanılmaktadır.
 Boğma: Yangının oksijenle temasının kesilmesi veya azaltılması amacıyla
yapılan işlemdir. Özellikle kapalı yerlerde oluşan yangınlara uygulanır.
 Yanıcı Maddenin Ortadan Kalkması: Yanma koşullarından olan yanıcı
maddenin ortadan kalkması sonucu yangının söndürülmesidir.
4.5. Söndürücü Maddeler
 Su: Ateşi söndüren maddeler arasında en önemlisi sudur. Su özellikle A tipi
yangınlar için (katı) mükemmel bir söndürücüdür.
 Kum: Yanıcı maddelerin oksijenle ilişkisinin kesilerek söndürülmesinde
kullanılır. Kullanma anında kumun yanıcı maddeyi tamamen örtmesi
sağlanmalıdır.43
 Karbondioksit Gazı (CO2): Yanan maddenin üzerini kaplayan karbondioksit
gazının, yanıcı maddeyi oksijensiz bırakarak yangının söndürülmesi olayıdır.
Karbondioksit gazı genellikle çelik tüplerde, basınç altında sıvı halde tutulur.
Bu gazla açık alanlarda ve hava akımının olduğu yerlerde yangının
söndürülmesi oldukça zordur.
 Kuru Kimyevi Toz: Yangın söndürmede kullanılan etkin maddelerden birisi de
kuru kimyasal tozdur. Kimyasal tozlarla, cinslerine göre A.B.C. sınıfı yangınlar
etkin bir şekilde söndürülebilmektedir. Aşırı sıcaklıktan (tahta, kumaş, araba
lastiği gibi maddelerde) oluşan yangınlar, sıvıların (benzin ve türevleri)
tutuşmasından çıkan yangınları ve yanıcı gazların (havagazı-doğalgaz vb.)
basınç altında çıkmasından oluşan yangınların söndürülmesinde
kullanılmaktadır
 Köpük: Köpük yanan yüzeyi tamamen kaplar. Bunun sonucu olarak da hava ile
teması keser ve ayrıca soğutma özelliğinin bulunması nedeniyle de yangın
söndürücü olarak kullanılır.
Resim 4.2:Yukarıdaki resimlerde yangın söndürme cihazları görülmektedir.
Resim 4.3:Yangın söndürme hortumları44
4.6. Yangın Önlemleri
Küçük bir yangın başlangıcının büyük alevlere dönüşmesini önlemek amacıyla
yapıların projelendirme aşamasından itibaren, yangından korunma şartname ve
yönetmeliklerine bağlı kalınması gerekir. Kurum, kuruluş ve iş yerlerinde yangını önleyici
tedbirler iki kısımda ele alınır:
4.6.1. Yapısal Bakımdan Yangından Korunma
 Yapılarda yanmaz veya yanması güç yapı malzemeleri kullanılmalı,
 Yangının yayılmasını önlemek amacıyla, yangın bölümleri oluşturulmalı,
 Dumanların yayılmasını önlemek için duvardan sızmalar önlenmeli,
 Yangına yüksek derecede dayanıklı yapı oluşturulmalı,
 Yangının etkilerinden korunmuş kısa kaçış yolları sağlanmalı,
 Ateşleyici ve yanıcı malzeme kaynaklarının ayrılmalı,
 Her an çalışabilecek durumda faal yangı söndürme cihazları bulundurulmalıdır.
4.6.2. Organizasyon Bakımından Yangından Korunma
 İyi bir bina idaresi,
 Gerekli yasakların konulması,
 Sabit tesisatın sık sık kontrolden geçirilmesi,
 Yangınla savaş tatbikatının yapılması,
 Acil ışıklandırma sisteminin kurulması,
 Gereksiz yangın yükünün kaldırılması,
 Korunma sistemi ve planının düzenli kontrolünün yapılması,
 Düzenli bir şekilde alan tatbikatlarının yapılmasıdır.
4.7. Ev ve İş Yerlerinde Alınacak Önlemler
 Çatlak, hatalı inşa edilmiş veya dolmuş bacalar yangın nedeni olabilir. Bacalar
devamlı temizlenmelidir,
 Tavan arası ve bodrumlar temiz tutulmalıdır,
 Yanıcı maddeler evinizin veya iş yerinizin uygun bir yerinde saklanmalıdır,
 Soba, kalorifer ve mutfak ocaklarından çıkabilecek yangınlara dikkat
edilmelidir,
 Çocukların ateşle oynamalarına engel olunmalıdır,
 Sigara içilmemesi gereken yerlerde bu kurala uyulmalıdır,
 Kaynak ve kesme işlemlerinde çok dikkatli olunmalıdır,
 Elektrik donanımına ehliyetsiz kişiler el sürmemelidir,
 LPG tüplerinin bulunduğu mutfak ve banyolar sürekli havalandırılmalıdır,45
 Yangına karşı korunmak ucuzdur. Evinizde ve iş yerinizde yangına karşı
önlemler almak sanıldığı kadar pahalı değil, tam tersine ucuzdur. Üstelik
yangına karşı korunma cihaz ve donanımları yüksek nitelikte ve sağlam olarak
üretildikleri için uzun ömürlüdür ve yıllarca hizmet verebilirler.
Yangın Kapınızı Çalarsa
 1Telaşlanmayınız,
 Bulunduğunuz yerde yangın ihbar düğmesi varsa ona basınız,
 İtfaiyeye telefon ediniz,
 Yangın adresini en kısa ve doğru şekilde bildiriniz,
 Mümkünse yangının cinsini (bina, benzin, araç vb.) bildiriniz,
 Yangını çevrenizdekilere duyurunuz,
 İtfaiye gelinceye kadar yangını söndürmek için elde mevcut imkânlardan
yararlanınız,
 Yangının yayılmasını önlemek için kapı ve pencereleri kapatınız,
 Bunları yaparken kendinizi ve başkalarını da tehlikeye atmayınız,
 Görevlilerden başkasının yangın sahasına girmesine mani olunuz.
Resim 4.4:Uyarıcı levhalar46
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME SORULARI
1. Bir Yanma olayının oluşa bilmesi için aşağıdakilerden hangilerinin bir arada olması
gerekir?
A.) Yanıcı madde, oksijen, sıcaklık
B.) Oksijen, hava, ateş
C.) Sıcaklık, ateş, kibrit
D.) Hava, yakacak, su
2. Aşağıdakilerden hangisi yangın söndürücü maddelerden değildir?
A.) Su
B.) Köpük
C.) Kuru kimyevi toz
D.) Hava
3. Aşağıdakilerden hangisi ev ve iş yerlerinde yangına karşı alınacak güvenlik
önlemlerinden değildir?
A.) Bacalar devamlı temizlenmeli
B.) Tavan arası temiz tutulmalı
C.) Yanıcı maddeler iyi saklanmalı
D.) Ev ve iş yerleri havalandırılmalı
4. Yangın kapınızı çalarsa aşağıdaki hangi güvenlik önlemini almanız gerekmez?
A.) Hemen yangın yerinden kaçınız
B.) İtfaiyeye telefon ediniz
C.) Yangını çevrenizdekilere duyurunuz
D.) Telaşlanmayınız
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME47
ÖĞRENME FAALİYETİ-5
İş kazaları sonrasında hukuki işlemleri yürütebileceksiniz.
 İş kazalarına bakan hukukçularla (avukatlar) görüşün, SSK yetkilileri ile
görüşün ve konu hakkında bilgi toplayıp arkadaşlarınızla paylaşınız
5. İŞ KAZALARINDA YAPILACAK HUKUKİ
İŞLEMLER
5.1. İş kazasının İşverene Bildirilmesi
İşyerinde meydana gelen iş kazasında, kazaya uğrayan çalışana ilk yardım müdahalesi
yapılırken aynı anda hiç vakit geçirilmeden varsa kurum hekimi tarafından, yoksa idari
kademeler aracılığı ile durum işverene bildirilmelidir.
İş kazasının iş yerinde idare ve iş güvenliği bürosu arasındaki bildirime iç bildirim
denilmektedir.
İç bildirimin yapılması ile işverenin SSK ile temas kurmasının sağlandığı gibi, kazanın
tekrarını önlemek için sebeplerin araştırılması ve tedbir alınmasına da imkân sağlanmaktadır.
5.2. İş Kazasının İşveren Tarafından S.S.K’ ya Bildirilmesi
4857 Sayılı İş Kanunu Madde 77, işverenler iş yerinde meydana gelen iş kazasını ve
tespit edilecek meslek hastalığını en geç iki iş günü içinde yazı ile ilgili bölge müdürlüğüne
(SSK) bildirmek zorundadır.
SSK Kanunu Madde 27, İşverenin kasten veya ağır ihmali neticesi iş kazasının bu
madde gereğince kuruma zamanında bildirilmemesinden veya kaza bildirim formunda yazılı
ÖĞRENME FAALİYETİ–5
AMAÇ
ARAŞTIRMA48
bilginin eksik veya yanlış olmasından doğan ve ileride doğacak olan kurum zararlarından
işveren sorumludur.
İŞYERİ KAZA BİLDİRİM FORMU
Tarih…/…/…
İŞYERİNİN
Bölge Müdürlüğün Sicil No:
Unvanı:
Adresi:
İşçi Sayısı Erkek Kadın Çocuk
Kaza Tarihi:
Kazanın Meydana Geldiği Bölüm:
Kaza Gününde İşbaşı Saati:
Kazanın ortaya Çıkardığı Takribi Maddi Zarar:
Kazazede veya
Kazazedelerin
Adı ve Soyadı:
Sigorta Sicil No:
Yaşı:
İşe Giriş Tarihi:
Esas İşi:
Kaza Anında Yaptığı İş:
Kaza Sonucu ölü,
yaralı sayısı:
Ağır
Yaralı
Uzuv
Kayıplı
Hafif
Yaralı
Kaza Sonucu yaralanan
işçilerden istirahat
alanların sayısı
1 gün 1 gün 1 gün Üç günden fazla veya açık
istirahat
Şahitlerin Adı Soyadı:
Kazanın Sebebi ve Oluş Şekli: İşveren veya Vekilinin
Adı ve Soyadı
İmzası49
5.3. İş Kazasında Yapılacak Hukuki İşlemler
Meydana gelen iş kazalarının sonuçlarına ilişkin hükümleri SSK Kanununu
kapsamaktadır.
İş kazası ve meslek hastalığı sonucunda kazaya uğrayan kişinin mağdur olmaması için
maddi zararının karşılanması gerekir.
Maddi yardım yapılabilmesi için iş kazasının geçici iş görmezlik, daimi iş görmezlik
veya ölüm ile sonuçlanması gerekir.
Maddi Yardım Gerektiren Başlıca Ödeme Şekilleri:
 İlaç,
 Tedavi giderleri,
 Protez,
 Çalışılmayan süre için ücret,
 Cenaze masrafı,
 Eş ve çocuklara maaş bağlanması,
 Tazminatlardır.
İş kazası ve meslek hastalığı sonucu belirtilen bu ödemelerin yapılması, sosyal
güvenliğin gereğidir.50
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME SORULARI
1. Öğrenci Hasan iş yerinde iş kazası geçirmiştir. Kurum doktoru Hasan’a ilk
müdahaleyi yaparken idari personelin ne yapması gerekmektedir?
A.) Kazayı soruşturmalılar
B.) Kazayı derhal işverene bildirmeliler
C.) Kazayı SSK’ya bildirmeliler
D.) Ambülans çağırmalılar
2. Meydana gelen iş kazasını işveren SSK’ya en geç kaç gün içinde bildirmelidir?
A.) 7 gün içinde bildirmeli
B.) 3 gün içinde bildirmeli
C.) 2 gün içinde bildirmeli
D.) 5 gün içinde bildirmeli
3. Aşağıda verilen şıklardan hangisi, iş kazası sonunda işçiye maddi yardım gerektiren
başlıca ödeme şekillerinden birisi değildir?
A.) İlaç yardımı
B.) Tedavi giderlerini ödeme
C.) Tazminat ödemesi
D.) İzin vermek
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME51
ÖĞRENME FAALİYETİ-6
İşçi sağlığı ile ilgili iş hukuku mevzuatını kavrayabileceksiniz.
 S.S.K. hukuk danışmanları ile görüşerek iş hukuku ile ilgili kanunlar hakkında
araştırma yapınız ve bilgi toplayınız.
6. İŞ GÜVENLİĞİ MEVZUATI
6.1. Kanunlar ve Yönetmelikler
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili T.C.Anayasası, 4857 Sayılı İş Kanunu, 506 Sayılı
S.S.K Kanunu, Türk Ceza Kanunu, Borçlar Kanunu, Türk Tabipler Birliği Kanunu, Umumi
Hıfzıssıhha Kanunu, Çevre Mevzuatı, Sendikalar Kanunu gerekli mevzuatı içermektedir.
Bu kanunlara göre hazırlanmış tüzük ve yönetmelikler çalışma hayatımızdaki kuralları
ortaya koymakta ve düzen sağlamaktadır.
KANUNLAR
Kanun No: Kanun Adı
Resmî Gazetede Yayın
Tarih ve Sayısı
2709 Anayasa 7 Kasım 1982 09.11.1982/17863
506 Sosyal Sigortalar Kanunu
27.7.1964/11766
30.7.1964/11767
31.7.1964/11768
14.03.1992/21171
4857 İş Kanunu 10.06.2003/25134
4841 Çalışma Bakanlığının Kuruluş ve görevleri
hakkında kanun(864 Ekler) 30.1.1946/1489
ÖĞRENME FAALİYETİ–6
AMAÇ
ARAŞTIRMA52
4947 Çalışma Sos. Güv. Bak. Sos.Güv.Kurumu
Teşk. Görv. 24.07.2003/25178
1593 Umumî Hıfzısıhha Kanunu 6.5.1930/1489
1627 Umumî Hıfzısıhha Kanunu (Değişiklik) 23.11.1972/14370
6023 Türk Tabipler Birliği Kanunu 11.3.1954/8655
6309 Maden Kanunu 11.3.1954
1580 Belediyeler Kanunu 11.3.1930/1471
854 Deniz İş Kanunu 29.4.1967/12586
6821 Atom Enerjisi Kurulması Hakkında Kanun 17.3.1926/324
132 Türk Standartları Enstitüsü Kurulu Kanunu 22.11.1956/10-11
3308 Çıraklık ve Mesleki Eğitim Kanunu 6.6.1986/3308
2821 Sendikalar Kanunu 5.5.1983
2822 Toplu İş Sözleşmesi Grev Lokavt Kanunu 5.5.1983
YÖNETMELİKLER
Sır
a
No
Yönetmeliğin Adı 4857 sayılı İş
Kanunu İlgili
Mad.
Resmi Gazete
Tarih / Sayı
Yürütme
Tarihi
1 Sağlık Kuralları Bakımından
Günde Ancak Yedi Buçuk Saat
veya Daha Az Çalışılması
Gereken İşler Hakkında
Yönetmelik
63. Md.
Son fıkrası
15.4.2004
25434
Yayımı
tarihinde
2 Hazırlama, Tamamlama ve
Temizleme İşleri Yönetmeliği
63. Md.
Son fıkrası
15.4.2004
25434
Yayımı
tarihinde
3 Çocuk ve Genç İşçilerin
Çalıştırılma Esas ve Usulleri
Hakkında Yönetmelik 71.Md.
6.4.2004
25425
Yayımı
tarihinde
4 Çalışanların İş Sağlığı ve
Güvenliği Eğitimleri ile İlgili
Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik
77.Md.
7.4.2004
25426
Yayımı
tarihinde
5 İş Sağlığı ve Güvenliği
Yönetmeliği
(89/391/EEC)
78.Md. 9.12.2003
25311
Yayımı
tarihinde53
6 Güvenlik ve Sağlık İşaretleri
Yönetmeliği
(92/58/EEC)
78.Md. 23.12.2003 Yayımı
tarihinde
7 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda
Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
Hakkında Yönetmelik
90/270/EEC)
78.Md. 23.12.2003
25325
Yayımı
tarihinde
8 Gürültü Yönetmeliği
(2003/10/EC-(86/188/EEC) 78.Md. 23.12.2003
25325 23.12.2006
9 Titreşim Yönetmeliği
(2002/44/EC) 78.Md. 23.12.2003
25325 23.12.2006
10 Yapı İşlerinde Sağlık ve
Güvenlik Yönetmeliği
78.Md. 23.12.2003
25325
Yayımı
tarihinde
11 Kimyasal Maddelerle
Çalışmalarda Sağlık ve
Güvenlik Önlemleri Hakkında
Yönetmelik
(98/24/EC-2000/39/EC Sınır
Değer)
78.Md.
26.12.2003
25328
Yayımı
tarihinde
12 Patlayıcı Ortamların
Tehlikelerinden Çalışanların
Korunması Hakkında
Yönetmelik
(99/92/EC)
78.Md.
26.12.2003
25328
Yayımı
tarihinde
13 Elle Taşıma İşleri Hakkında
Yönetmelik
(90/269/EEC)
78.Md
11.2.2004 Yayımı
tarihinde
14 Kanserojen ve Mutajen
Maddelerle Çalışmalarda
Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
Hakkında Yönetmelik
90/394/EEC-97/42/EEC-
99/38/EC)
78.Md.
26.12.2003
25328
Yayımı
tarihinde
15 Asbestle Çalışmalarda Sağlık
ve Güvenlik Önlemleri
Hakkında Yönetmelik
(83/477/EEC)
78.Md.
26.12.2003
25328(Değ.
17.2.2004
25376)
15.4.2006
16 İşyeri Bina ve Eklentilerinde
Alınacak Sağlık ve Güvenlik
Önlemlerine İlişkin Yönetmelik
(89/654/EEC)
78.Md.
10.2.2004
25369
Yayımı
tarihinde
17 İş Ekipmanlarının
Kullanımında Sağlık ve
Güvenlik Şartları Hakkında
Yönetmelik
(89/655/EEC)
78.Md.
11.2.2004
25370
Yayımı
tarihinde54
18 Kişisel Koruyucu Donanımların
İşyerlerinde Kullanılması
Hakkında Yönetmelik
(89/656/EEC)
78.Md.
11.2.2004
25370
Yayımı
tarihinde
19 İşçi Sağlığı ve Güven. Eng.
Kurulları Hakkında
Yönetmelik
80.Md.
7.4.2004
25426
Yayımı
tarihinde
20 Geçici veya Belirli Süreli
İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği
Hakkında Yönetmelik
(91/383/EEC)
78.Md.
15.5.2004
25463
Yayımı
tarihinde
21 Biyolojik Etkenlere Maruziyet
Risklerinin Önlenmesi
Hakkında Yönetmelik
(2000/54/EC-93/88/EEC-
97/59/EC-97/65/EC)
78.Md.
10.6.2004
25488
Yayımı
tarihinden
1 yıl sonra
22 İşyeri Sağlık Birimleri ve İşyeri
Hekimlerinin Görevleri İle
Çalışma Usul ve Esasları
Hakkında Yönetmelik 81.Md.
16.12.2003
25318
Değişiklik
4.2.2005
25717
Yayımı
tarihinde
23 İş Güvenliği ile Görevli
Mühendis veya Teknik
Elemanların Görevleri ile
Çalışma Usul ve Esasları
Hakkında Yönetmeli 82.Md.
20.1.2004
25352
Değişiklik
4.2.2005
25717
Yayımı
tarihinde
Sertifika
Şartı
20.5.2005
24 Ağır ve Tehlikeli İşler
Yönetmeliği
85.Md.
16.6.2004
25494
Değişiklik
23.10.2004
25622
Yayımı
tarihinde
25 Gebe ve Emziren Kadınların
Çalıştırılma Şartlarıyla
Emzirme Odaları ve Çocuk
Bakım Yurtlarına Dair
Yönetmelik
88.Md.
14.7.2004
25522
Yayımı
tarihinde55
6.2.İş Güvenliği ile İlgili Kuruluşlar
Kanunlar bu görevi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı;
 İş Sağlığı ve Güvenliği Genel müdürlüğüne,
 Çalışma Genel Müdürlüğüne,
 SSK Genel Müdürlüğüne vermiştir
Ancak Sağlık Bakanlığının ilgili kuruluşları da kanunlar gereği meslek hastalıkları ve
işçi sağlığı konularında çalışma yapmakla görevlendirilmişlerdir.
Milli Prodüktivite Merkezi, iş güvenliği konusunda her düzeyde (işçi, teknisyen ve
mühendis) yaygın olarak seminerler düzenleyen, yayın ve döküm an hazırlayan
kuruluşlardandır.
Ayrıca belediyeler, işçi ve işveren sendikaları, üniversiteler, basın ve yayın organları,
iş adamları dernekleri, sivil toplum kuruluşları da iş güvenliği konusunda etkin görevli
kuruluşlardır.56
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME SORULARI
1. Aşağıda verilen şıklardan hangisi işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili yasaları içermez?
A.) T.C Anayasası
B.) 4857 Sayılı İş Kanunu
C.) 506 Sayılı SSK Kanunu
D.) MEB Kanunları
2. Aşağıda verilen kanunlardan hangisi Çıraklık Ve Mesleki Eğitim Kanunudur?
A.) 3308 Sayılı Kanun
B.) 4857 Sayılı Kanun
C.) 506 Sayılı Kanun
D.) 4947Sayılı Kanun
3. İşyerinde çalışan Ayşe Hanım yeni doğan çocuğunu emzirmek ve bakımı ile ilgili
işleri yapmak için her gün belli saatlerde izinli sayılmaktadır. Ayşe Hanım bu izni
hangi kanunun, hangi maddesine dayanarak kullanmaktadır?
A.) 506 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi
B.) 4857 Sayılı Kanun’un 88. Maddesi
C.) 4947 Sayılı Kanun’un 15. Maddesi
D.) 2821 Sayılı Kanun’un 29. Maddesi
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME57
MODÜL DEĞERLENDİRME
ÖLÇME SORULARI
1. Bütün mesleklerde çalışanların sağlıklarını sosyal, ruhsal ve bedensel olarak en
üst düzeyde sürdürmek, çalışma koşullarını ve üretim araçlarını sağlığa uygun
hale getirmek, çalışanları zararlı etkilerden koruyarak işin ve çalışanın birbirine
uyumunu sağlamak üzere kurulmuş olan tıp dalına ne denir?
A.) İş güvenliği
B.) İşçi sağlığı
C.) İşçi
D.) İşyeri sağlığı
2. İşçi Ramazan, işyerinde çalışırken kafasına sivri bir cisim düşmüş ve Ramazan
iş kazası geçirmiştir. Bu tür kazaların olmaması için Ramazan’ın hangi iş
güvenlik önlemini alması gerekmektedir?
A.) Baret kullanmalı
B.) Eldiven takmalı
C.) Koruyucu gözlük kullanmalı
D.) İş önlüğü giymeli
3. Binalarda havalandırma tesisatları iyi çalışmaz ve yüksek sıcaklık olursa
aşağıda verilen şıklardan hangisi gerçekleşmez?
A.) Nabız yükselir
B.) Terleme artar
C.) Dikkat azalır
D.) Verimlilik artar
4. Öğrencilere işçi sağlığı ve iş güvenliği konularını anlatan öğretmen, meslek
hastalıklarının sınıflandırılması konusunu anlatırken aşağıda verilen şıklardan
hangisini saymamalıdır?
A.) Kimyasal kaynaklı meslek hastalığını
B.) Matematiksel kaynaklı meslek hastalığını
C.) Biyolojik kaynaklı meslek hastalığını
D.) Psikolojik kaynaklı meslek hastalığını
5. İş kazalarının ℅ kaçı önlenemez kazalardır?
A.) ℅ 98’i
B.) ℅ 50’si
C.) ℅ 2‘si
D.) ℅ 8’i
MODÜL DEĞERLENDİRME58
6. Aşağıdakilerden hangisi yangın söndürücü maddelerden değildir?
A.) Hava
B.) Kuru kimyevi toz
C.) Köpük
D.) Su
7. Meydana gelen iş kazasını işveren SSK’ya iki iş günü içinde bildirmelidir.
Bunu işveren hangi kanunun, hangi maddesi gereğince yapmaktadır?
A.) 3308 sayılı kanunun 19. maddesi
B.) 4857 sayılı kanunun 77. maddesi
C.) 506 sayılı kanunun 11. maddesi
D.) 2416 sayılı kanunun 8. maddesi
8. 8.Aşağıdaki şıklardan hangisi iş güvenliği ile ilgili kuruluşlardan birisi
değildir?
A.) İşçi Sağlığı ve Güvenliği Genel Md
B.) Çalışma Genel Md.
C.) Personel Genel Md.
D.) SSK Genel Md.
9. 9.Aşağıdakilerden hangisi gözlerin korunmasında kullanılan kişisel koruyucu
araçtır?
A.) Maskeler
B.) Koruyucu Gözlük
C.) Baret
D.) Eldiven
10. Aşağıda verilen şıklardan hangisi iş kazalarında görülmeyen (dolaylı)
zararlardan birisi değildir?
A.) Kaybolan iş günü
B.) Üretim kayıpları
C.) Seri imalat kaybı
D.) Kaybolan iş gücü59
CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞRENME FAALİYETİ–1’İN CEVAP ANAHTARI
1 A
2 D
3 C
4 D
5 B
6 D
ÖĞRENME FAALİYETİ–2’NİN CEVAP ANAHTARI
1 A
2 A
3 D
4 D
5 B
ÖĞRENME FAALİYETİ–3’ÜN CEVAP ANAHTARI
1 B
2 D
3 C
4 A
5 A
ÖĞRENME FAALİYETİ–4’ÜN CEVAP ANAHTARI
1 A
2 D
3 D
4 A
ÖĞRENME FAALİYETİ–5’İN CEVAP ANAHTARI
1 B
2 C
3 D
CEVAP ANAHTARLARI60
ÖĞRENME FAALİYETİ–6’NIN CEVAP ANAHTARI
1 D
2 A
3 B
MODÜL DEĞERLENDİRMENİN CEVAP ANAHTARI
1 B
2 A
3 D
4 B
5 C
6 A
7 B
8 C
9 B
10 C
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız ve doğru cevap sayısını belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz.
Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili konulara geri dönerek tekrar ediniz.61

KAYNAKÇA

iş ve işçi sağlığı bölümü
iş ve işçi sağlığı sertifikası
iş ve işçi sağlığı yönetmeliği
iş ve işçi sağlığı bölümü taban puanları
iş ve işçi sağlığı eğitimi
iş ve işçi sağlığı sertifikası nasıl alınır
iş ve işçi sağlığı genel müdürlüğü
iş ve işçi sağlığı bölümü nedir

Reklamlar
Tagged with: , , , ,
Türk OSGB İletişim, İş Sağlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı kategorisinde yayınlandı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Risk Analiz Değerlendirmesi
Ankara Risk Analizi
%d blogcu bunu beğendi: